W dniach 19–25 maja 2026 roku odbywało się tzw. „II krakowsko–wiedeńskie seminarium romanistyczne” – wbrew swej nazwie, tym razem w Salzburgu. Wyjazd zorganizowali stażyści przy Katedrze Prawa Rzymskiego oraz Koło Naukowe Prawa Rzymskiego TBSP UJ. Wraz ze studentami pojechali: ks. prof. Franciszek Longchamps de Bérier, mgr Grzegorz M. Tracz oraz mgr Kamil Gryczyński.
Na Paris-Lodron-Universität Salzburg gościł nas prof. Filip Klausberger – kierownik Katedry Prawa Rzymskiego, który wykłada nie tylko klasyczne prawo rzymskie, ale również obowiązujące prawo austriackie. Nasz pobyt rozpoczął się od uczestnictwa w wykładzie: Character and Style of Judicial Decisions – „Charakter i styl sądowych rozstrzygnięć”. W jego trakcie dokonano porównania formy, metodyki oraz stylu sporządzania orzeczeń we Francji, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Polsce oraz Austrii.
Następnego dnia wzięliśmy udział w seminarium pt.: Vicarious Liability in Roman Law – „Odpowiedzialność zastępcza w prawie rzymskim”. Dotyczyło ono odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez osoby trzecie w prawie rzymskim. Pierwszą część prowadził prof. F. Klausberger, a drugą dr David Tritremmel – asystent w tamtejszej Katedrze Prawa Rzymskiego (Vicarious Liability in Roman Law Delicts Philipp Klausberger, University of Salzburg 21.05.2026).
Pierw poszukiwaliśmy powiązań między zasadą odpowiedzialności osobistej wyprowadzanej ze rzymskich źródeł – D. 39,1,5,5 (Ulpian, ks. 52 „Komentarza do edyktu”), a obowiązującymi współcześnie przepisami – § 1313 k.c.a. Rozważaliśmy także wyjątki od tej zasady, a wśród nich: zasady odpowiedzialności noksalnej – D. 9,4,1 (Gaius, ks. 2 „Komentarza do edyktu prowincjonalnego”), przesłanki actio de effusis vel deiectis – D. 9,3,1 pr. (Ulpian, ks. 23 „Komentarza do edyktu”) oraz szczególną odpowiedzialność przewoźników, oberżystów i prowadzących gospody – D. 44,7,5,6 (Gaius, ks. 3 „Sprawy codzienne, czyli złote”). Druga część seminarium poświęcona została analizie zagadnienia odpowiedzialności za osoby trzecie w ramach kontraktu locatio-conductio. Wówczas analizowaliśmy standard należytej staranności kontrahentów – D. 16,3,1,10 (Ulpian, ks. 30 „Komentarza do edyktu”), następnie przesłanki pociągnięcia konduktora do odpowiedzialność m.in. za culpa in eligendo – „winę w wyborze” oraz culpa in habendo vel inducendo – „winę w utrzymywaniu lub dopuszczaniu”. Poruszone zagadnienia stały się przyczynkiem do dyskusji. Każdy z uczestników seminarium zabrał w niej głos.
Wysłuchaliśmy także wykładu prof. F. Klausbergera: Historische Grundlagen und Allgemeine Lehren des Römischen Rechts – „Historyczne podstawy i ogólna nauka prawa rzymskiego”. Tego samego dnia wzięliśmy również udział w posiedzeniu słynnego seminarium im. Maxa Kasera. Referat otwierający dyskusję wygłosił ks. prof. F. Longchamps de Bérier. Jego przedmiotem było: Roman law on laziness – „Prawo rzymskie o lenistwie”. Podczas części kuluarowej kontynuowaliśmy dyskusje rozpoczęte w trakcie seminarium. Ogromnym zaszczytem było dwukrotne, choć krótkie, spotkanie z prof. Zoltanem Végh’em, emerytowanym kierownikiem Katedry Prawa Rzymskiego.
Dzięki uprzejmości prof. F. Klausebergera zwiedziliśmy gmach uniwersytetu. Zostaliśmy oprowadzeni także po imponującym, kilkupiętrowym gmachu Wydziałowej Biblioteki Prawniczej. Na udostępniany w niej zbiór prawa rzymskiego składają się ogromne księgozbiory prof. Ernesta Levy’ego oraz prof. Maxa Kasera. Wielkie wrażenie zrobiła na nas czytelnia znajdującą się w tzw. „Sali map”.
Podczas pobytu w Salzburgu udaliśmy się także na cmentarz w dzielnicy Aigen. Zapaliliśmy znicze na grobach prof. Wolfganga Waldsteina oraz T. Mayer-Maly’ego: dawnych kierowników Katedry Prawa Rzymskiego. Mieliśmy także okazję zwiedzić pradawne opactwo św. Piotra, gdzie brat Szymon, kustosz biblioteki, oprowadził nas po krużgankach, kaplicy oraz właśnie bibliotece. Slazburski klasztor Benedyktynów jest najstarszym klasztorem po północnej stronie Alp – założony został w roku 696 przez pierwszego biskupa Salzburga – św. Ruperta. Znajduje się w nim unikatowa, barokowa: „biblioteka celowa”. Nazwa pochodzi od tego, że na jej potrzeby zaadoptowane zostały dawne cele znajdujące się we wschodnim skrzydle klasztoru. Biblioteka przechowuje przeszło 200’000 woluminów. Niemała część zbiorów, to książki prawnicze. Odczytaliśmy wspólnie D. 1,1,1 (Ulpian, ks. 1 „Instytucji”), korzystając z dostępnego tam, a wydanego na początku XVI wieku, egzemplarza Corpus Iuris Civilis.
Starczyło również czasu, abyśmy udali się w dwie górskie wycieczki. Zdobyliśmy dwa otaczające Salzburg wzgórza: Geisberg oraz Untersberg.
Wracamy z Salzburga bardziej doświadczeni, szczęśliwi ze wspólnego czasu. Wiele udało się dowiedzieć oraz nauczyć.
Seminarium nie mogłoby się odbyć bez wsparcia finansowego: Katedry Prawa Rzymskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, Fundacji „Bratniak”, Rady Kół Naukowych UJ. Szczególnie dziękujemy jednak Dziekanowi WPiA UJ – prof. Piotrowi Doboszowi, na którego życzliwość i wsparcie: materialne i organizacyjne zawsze możemy liczyć. Ogromnie dziękujemy!!!
