W dniach 12–13 czerwca 2026 r. na Uniwersytecie w Marburgu odbyły się warsztaty pt. „Le rite réalise le droit”? – Rituals and the Law in the Ancient World. Organizatorami tego wydarzenia byli prof. Constantin Willems – profesor prawa cywilnego i rzymskiego na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Marburgu – oraz prof. Nils Heeßel, kierownik Centrum Badań nad Starożytnym Bliskim Wschodem Uniwersytetu w Marburgu. Warsztaty poświęcone były relacji między rytuałem a prawem w starożytnym świecie. Interdyscyplinarne podejście, łączące starożytne studia orientalistyczne ze starożytnym prawem, pozwolił podjąć zagadnienia dotyczące tego, w jaki sposób czynności rytualne wyjaśniają czynności prawne, wzmacniają znaczenie umów czy legitymizują proces sądowy.
Pierwszy dzień poświęcony był kulturom prawnym Bliskiego Wschodu, a wśród prelegentów znaleźli się (według kolejności wystąpień): prof. Sophie Démare-Lafont – profesor historii prawa na Uniwersytecie Paris Panthéon-Assas, która analizowała znaczenie symbolicznych gestów i rytuałów, wspominanych w różnego rodzaju umowach w Mezopotamii; dr Steffen Jauß z Instytutu Historii Prawa Uniwersytetu Goethego we Frankfurcie nad Menem, który przedstawił znaczenie performatywne pieczętowania dokumentów prawnych w okresie staro-babilońskim, oraz dr Lionel Marti, archeolog i asyriolog w Centre national de la recherche scientifique (CNRS) w Paryżu, który wprowadził nas w znaczenie neoasyryjskiego terminu adê, przyrównywanego do pactum, a także w towarzyszące tej czynności praktyki składania przysiąg odwołujących się do bogów oraz religijne sankcje za ich nieprzestrzeganie.
Podczas drugiego dnia warsztatów uwaga skupiła się na prawie rzymskim: dr hab. Grzegorz Blicharz, kierownik Ośrodka Prawa i Wolności Religii w Katedrze Prawa Rzymskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, przedstawił religijne i rytualne aspekty rzymskiej procedury czasów przedchrześcijańskich i chrześcijańskich: w tym dni wolne od postępowań sądowych, ograniczenia egzekucji w odniesieniu do rzeczy o znaczeniu religijnym czy też przywileje egzekucyjne związane z celami sakralnymi; natomiast prof. Jean-François Gerkens, profesor prawa rzymskiego i porównawczego na Uniwersytecie w Liège, przedstawił rytualne znaczenie rzymskiej mancypacji, a także przemianę rytualnego znaczenia formy kontraktów w prawie rzymskim oraz współczesnym belgijskim prawie cywilnym, w szczególności zaznaczając powrót „formalnych umów” w art. 5.5 nowego belgijskiego kodeksu cywilnego.
Merytoryczne wprowadzenie do warsztatów oraz podsumowanie dwudniowych obrad przedstawili z perspektywy prawa rzymskiego – prof. Constantin Willems oraz z perspektywy badań historycznych – prof. Nils Heeßel.
Warsztaty stały się okazją nie tylko do konfrontacji doświadczenia prawa rzymskiego z innymi antycznymi kulturami prawnymi i prawem współczesnym, lecz także do poznania miasta, w którym studiował i obronił doktorat Friedrich Carl von Savigny. Tam również opublikował w 1803 r. swoją pracę Das Recht des Besitzes. Wśród jego studentów byli także Bracia Grimm, którzy są upamiętnieni w całym mieście.
